ਫੌਜ ‘ਚ ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ ਨੂੰ ਜਲਦ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਕੁਝ ਨੇਮ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ

10
ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ
ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਸਕੀਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਰੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਖਦਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਡਿਊਟੀ ਆਫ ਟੂਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਮਨੋਜ ਮੁਕੁੰਦ ਨਰਵਾਣੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸੇ ਫੌਜੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਟੂਰ ਆਫ਼ ਡਿਊਟੀ’ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਦੌਰਾ:

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਤਹਿਤ ਫਿਲਹਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਪਾਸ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਤੋਂ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਫੌਜ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤਨਖਾਹ ਲਗਭਗ 30-40 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 10-12 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਕਮੁਸ਼ਤ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਫੌਜ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 21 – 22 ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਨਸ਼ਨ, ਸਿਹਤ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ‘ਤੇ ਪੱਕੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁਸ਼ਤ ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਅੰਗ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਆਦਿ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਕੁਝ ਨੇਮ ਇਹ ਵੀ ਹਨ ਕਿ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪਾਸ ਕਰਨ ਆਦਿ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਦਾ ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾ ਸਿਰਫ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ‘ਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਧੇਗੀ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 35 ਸਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 4-5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ‘ਟੂਰ ਆਫ਼ ਡਿਊਟੀ’ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਔਸਤ ਘਟ ਕੇ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸਕੀਮ ਦੇ ਲਾਭ:

ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ ਸਕੀਮ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਾਇਦੇ ਗਿਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਫੌਜੀ 4-5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ, ਫਿੱਟ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਲਿਸ, ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਾ ਉਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਟੂਰ ਆਫ਼ ਡਿਊਟੀ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਵੀ ਫੌਜ ਹੀ ਕਰੇਗੀ।

ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਸਕੀਮ ਇੱਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ, ਭੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ, ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2021 ‘ਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ 4 ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ 2022-23 ‘ਚ ਵਧਾ ਕੇ 5 ਲੱਖ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇਸ ‘ਚ 10 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵੀ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਫੌਜ ਦੀ ਭਰਤੀ ਰੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੌਜ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2020-21 ‘ਚ ਫੌਜ ਦੀਆਂ 97 ਭਰਤੀ ਰੈਲੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ ਜਦਕਿ ਸਿਰਫ਼ 47 ਭਰਤੀ ਰੈਲੀਆਂ ਹੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਸਕੇ, ਬਾਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਜਵਾਨ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੈਂਕ ਦੇ) ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਭਰਤੀ ਰੁਕਣ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2021 ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 97 ਹਜ਼ਾਰ, ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 11 ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਅਸਾਮੀਆਂ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਵੈਛਿਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਸਕੀਮ (VRS) ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਨੂੰ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਬਦਲ ਮੰਨਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ ਸਕੀਮ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਕੀ ਹਨ:

ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ‘ਟੂਰ ਆਫ ਡਿਊਟੀ’ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਭਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਲਗਭਗ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੇਸਿਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਨ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਮਲਾਹ ਬਣਨ ਲਈ 6-7 ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜਕਾਲ ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ‘ਚ ਲੱਗੀ ਊਰਜਾ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।