ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਬਜਟ ਸੈਸ਼ਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪੇਪਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 2020 ਦੇ ਗਲਵਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਦਨ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁਲਤਵੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਸਦਨ ਨੂੰ 3 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਮਨੋਜ ਮੁਕੁੰਦ ਨਰਵਣੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੀਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰੇਨ ਰਿਜੀਜੂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਤਸਦੀਕ ਲਈ ਕੀ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਸਦਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਪਹਿਰ 3 ਵਜੇ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਪਹਿਰ 3 ਵਜੇ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਹੰਗਾਮਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਸਦਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੰਟੇ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਦਨ ਨੂੰ 3 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਹੈ: ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਐੱਮਐੱਮ ਨਰਵਾਨੇ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੰਨਾ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਅੰਸ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ? ਨਰਵਾਨੇ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਹੈ? ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਕਾਰਵਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਨੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਐੱਮਐੱਮ ਨਰਵਾਨੇ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਫੋਰ ਸਟਾਰਸ ਆਫ ਡੈਸਟੀਨੀ” ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਨਰਵਾਨੇ ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ/ਫੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜਨਰਲ ਨਰਵਾਨੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਰੇਖਾ ‘ਤੇ ਰੇਚਿਨ ਲਾ ਪਹਾੜੀ ਦੱਰੇ ‘ਤੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੀਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਐੱਮਐੱਮ ਨਰਵਾਨੇ ਨੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਟਾਫ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਬਿਪਿਨ ਰਾਵਤ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਨਰਵਾਨੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਰਵਾਨੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ) ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਫੈਸਲਾ ਸੀ, ‘ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਚਿਤ ਸਮਝੋ ਉਹ ਕਰੋ।’
ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਕੰਧ ਘੜੀ ਦੀ ਟਿਕ-ਟਿਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਰਮੀ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਕੰਧ ‘ਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕੰਧ ‘ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਹਰੇਕ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। “ਚਾਰ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਡੈਸਟੀਨੀ” ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਨਰਵਾਨੇ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੇ।
ਕਾਰਵਾਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਟਾਈਪਸਕ੍ਰਿਪਟ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ “ਨਰਵਾਨੇ ਦਾ ਸੱਚ ਦਾ ਪਲ” ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਰਵਾਨੇ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਟੈਂਕਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ “ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ” ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਜਨਰਲ ‘ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਨਰਲ ਮਨੋਜ ਮੁਕੁੰਦ ਨਰਵਾਨੇ ਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਤੋਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2022 ਤੱਕ 28ਵੇਂ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਝੜਪਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਦੀ ਝੜਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ, “ਫੋਰ ਸਟਾਰਸ ਆਫ ਡੈਸਟੀਨੀ” ਲਿਖੀ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲਿੰਕ ਅਜੇ ਵੀ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਹੁਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।”
